HDD External อายุการใช้งานจริงอยู่ที่เท่าไหร่
ตัวเลขบนกล่องไม่ได้บอกทุกอย่าง อายุการใช้งานจริงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยที่คนมักมองข้าม
อายุเฉลี่ยที่เจอบ่อยในการใช้งานจริง
HDD external ที่ใช้งานทั่วไป เช่น เสียบสัปดาห์ละสองสามครั้งเพื่อ backup หรือย้ายไฟล์ มักอยู่ได้ประมาณ 3-5 ปี โดยไม่มีปัญหาใหญ่ แต่ถ้าเสียบทิ้งไว้ตลอดวันและโหลดไฟล์หนักทุกวัน อายุจริงอาจสั้นกว่านั้นเห็นได้ชัด
ความต่างอยู่ที่จำนวนชั่วโมงที่จาน HDD หมุนสะสม ยิ่งหมุนนาน หัวอ่านก็ยิ่งเสื่อม พื้นผิวจานก็ยิ่งสึก ไม่ใช่แค่เรื่องอายุปีที่นับจากวันซื้อ HDD ที่ซื้อมาเก็บไว้ในลิ้นชักโดยไม่ได้ใช้เลยสองปีก็ยังเสื่อมสภาพได้จากความชื้นและการที่จารบีในแกนแห้งลง
อะไรที่ทำให้ HDD พังเร็วกว่าปกติ
ปัจจัยที่ทำให้ฮาร์ดดิสก์ external เสื่อมเร็วกว่าอายุเฉลี่ยส่วนใหญ่มาจากการใช้งานประจำวัน ไม่ใช่ความบกพร่องของตัวสินค้า สิ่งที่เจอบ่อยในชีวิตจริง ได้แก่
- การตกหรือกระแทก แม้แค่ครั้งเดียวขณะจาน HDD กำลังหมุนอยู่ ความเสียหายอาจเกิดทันที
- อุณหภูมิสูงเป็นเวลานาน วางบนแล็ปท็อปที่ร้อน หรือทิ้งไว้ในรถกลางแดด ทำให้จานและหัวอ่านเสื่อมเร็ว
- ถอดออกโดยไม่ Safely Remove ถ้าระบบกำลังเขียนข้อมูลอยู่แล้วดึงออกกะทันหัน โอกาสเกิด bad sector สูงมาก
- สาย USB หรือพอร์ตที่จ่ายไฟไม่เสถียร ไฟตกขณะเขียนข้อมูลทำให้เกิดความเสียหายสะสมที่ไม่เห็นทันที
- ใช้ผ่าน USB hub ราคาถูก ที่ไม่มีไฟเลี้ยงแยก กำลังไฟที่ได้รับไม่สม่ำเสมอ
เรื่องสายและพอร์ตนี้คนมักมองข้ามมากที่สุด เพราะ HDD ยังขึ้นชื่อได้ ไฟล์ยังเปิดได้ แต่ความเสียหายสะสมอยู่ข้างในโดยที่ยังไม่แสดงอาการให้เห็น จนกว่าจะสายเกินไป
สัญญาณเตือนที่บอกว่า HDD ใกล้พังแล้ว
ฮาร์ดดิสก์ที่กำลังจะเสียมักส่งสัญญาณมาก่อน ปัญหาคือสัญญาณเหล่านั้นดูเผินๆ เหมือนปัญหา USB หรือ Windows ธรรมดา
สัญญาณที่สังเกตได้จากการใช้งานปกติ
ถ้า HDD external ที่เคยใช้ลื่นมาตลอดเริ่มแสดงพฤติกรรมแปลกๆ อย่าเพิ่งโทษสาย USB หรือพอร์ตก่อน สัญญาณที่ควรสังเกตมีดังนี้
- ไฟล์เปิดช้าผิดปกติ ที่เคยเปิดได้ทันทีกลับค้างหลายวินาที หรือต้องรอนานกว่าเดิมมาก
- โฟลเดอร์หรือไฟล์หายแล้วกลับมาเอง หรือเห็นชื่อไฟล์แต่เปิดไม่ได้ ขึ้น error ว่าไม่พบไฟล์
- เสียงดังขึ้นหรือมีเสียงคลิกซ้ำๆ เสียงคลิกหรือเสียงขูดที่ไม่เคยได้ยินมาก่อนคือสัญญาณอันตรายที่ต้องหยุดใช้ทันที
- ต้องเสียบซ้ำหลายรอบถึงจะขึ้น หรือ Windows ไม่ยอมจำหน่วยความจำให้ แม้ลองเปลี่ยนพอร์ตแล้ว
- การคัดลอกไฟล์หยุดกลางคัน หรือ transfer speed ตกฮวบโดยไม่มีเหตุผล
สัญญาณพวกนี้ถ้าเกิดขึ้นครั้งเดียวอาจเป็นแค่ปัญหาชั่วคราว แต่ถ้าเริ่มเกิดซ้ำๆ ให้ถือว่า HDD กำลังส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือแล้ว
เช็ก S.M.A.R.T. ดูสุขภาพ HDD ก่อนสายเกินไป
S.M.A.R.T. คือระบบตรวจสอบสุขภาพที่ฝังอยู่ใน HDD ทุกตัว บันทึกค่าสำคัญไว้ตลอดเวลา แต่คนส่วนใหญ่ไม่เคยเปิดดูเลย โปรแกรมที่ใช้งานง่ายและฟรีคือ CrystalDiskInfo โหลดมาติดตั้งแล้วเสียบ HDD ก็อ่านค่าได้ทันที
ค่าที่ต้องดูเป็นอันดับแรกคือสถานะโดยรวมที่โปรแกรมแสดงไว้ด้านบน ถ้าขึ้น Good คือปกติ ถ้าขึ้น Caution หรือ Bad ให้ backup ข้อมูลออกก่อนเลยโดยไม่ต้องรีรอ
ค่าที่ควรดูเพิ่มเติมในรายละเอียด ได้แก่
- Reallocated Sectors Count — ถ้าค่านี้ไม่ใช่ศูนย์และเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ แสดงว่ามี bad sector สะสม
- Uncorrectable Sector Count — ค่าใดๆ ที่ไม่ใช่ศูนย์ถือว่าอันตราย
- Reallocated Event Count — บอกว่า HDD เคยพยายามย้ายข้อมูลออกจากเซกเตอร์เสียมากี่ครั้งแล้ว
ไม่ต้องเข้าใจทุกค่าในโปรแกรม แค่สามค่านี้บวกกับสถานะโดยรวมก็พอบอกได้แล้วว่า HDD ยังไว้ใจได้อยู่หรือเปล่า
WD My Passport Ultra เป็น HDD external 2TB ที่มี rating 4.9 และขายเยอะ (164 sold) — ตรงกับสินค้าที่บทความแนะนำให้เช็ก S.M.A.R.T. ก่อนพัง
ดูสินค้าอ่านคู่กัน: external hdd 2.5 vs 3.5
วิธีดูแล HDD External ให้ใช้ได้นานที่สุด
การดูแลที่ถูกต้องไม่ได้ซับซ้อน แต่หลายอย่างที่คนทำอยู่ทุกวันกลับเป็นสิ่งที่ทำให้ HDD เสื่อมเร็วขึ้นโดยไม่รู้ตัว
นิสัยการใช้งานที่ยืดอายุ HDD ได้จริง
นิสัยเล็กๆ ที่ทำสม่ำเสมอส่งผลต่ออายุของ HDD มากกว่าที่คิด สิ่งที่ควรทำเป็นประจำ ได้แก่
- Safely Remove ทุกครั้งก่อนถอด แม้จะไม่ได้คัดลอกไฟล์อยู่ก็ตาม Windows ยังอาจเขียน cache อยู่เบื้องหลัง
- เก็บในกระเป๋าหรือซองกันกระแทก โดยเฉพาะเวลาพกพา อย่าโยนรวมกับของอื่นในกระเป๋า
- ไม่วางบนพื้นผิวที่ร้อน เช่น บนแล็ปท็อปที่กำลังทำงานหนัก หรือใกล้ช่องระบายความร้อน
- ใช้สายและพอร์ต USB โดยตรงจากเครื่อง ไม่ผ่าน hub ที่ไม่มีไฟเลี้ยงแยก โดยเฉพาะ HDD ที่ไม่มีอะแดปเตอร์ไฟเสริม
- ไม่ขยับหรือเคลื่อนย้ายขณะ HDD กำลังหมุน รอให้ไฟหยุดกะพริบก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง
Toshiba Canvio Ready 2TB USB 3.2 rating 4.9 ขายเยอะ (18 sold) — HDD external ที่พร้อมใช้งานและต้องเช็กสถานะตามบทความ
ดูสินค้านิสัยที่ดูเล็กน้อยที่สุดแต่สำคัญที่สุดคือเรื่อง Safely Remove เพราะนี่คือสิ่งที่คนข้ามบ่อยที่สุดและทำให้เกิด bad sector สะสมโดยไม่รู้ตัว
ความเข้าใจผิดที่ทำให้ HDD พังเร็ว
ความเชื่อที่พบบ่อยคือ "ถ้าไม่ได้คัดลอกไฟล์อยู่ ถอดได้เลย" ซึ่งไม่ถูกต้อง ระบบปฏิบัติการอาจยังเขียน log หรือ index ค้างอยู่เบื้องหลัง การดึงออกกะทันหันทำให้ข้อมูลเหล่านั้นเสียหายและสะสมกลายเป็น bad sector ในระยะยาว
อีกความเชื่อที่ผิดคือ "HDD ที่ไม่ได้ใช้นานๆ จะอยู่ได้นานขึ้น" จริงอยู่ว่าชั่วโมงหมุนน้อยลง แต่ HDD ที่เก็บไว้นานโดยไม่ได้ใช้เลยก็มีปัญหาได้เหมือนกัน ทั้งจากความชื้นที่สะสมในตัวเครื่อง และจารบีในแกนมอเตอร์ที่แห้งและแข็งตัวเมื่อไม่ได้หมุนนานๆ ควรเปิดใช้งานสักครั้งทุกสองสามเดือนเพื่อให้แกนได้หมุน
สุดท้ายคือเรื่องการตก หลายคนคิดว่า "ตกเบาๆ แค่นิดเดียวไม่เป็นไร" แต่ HDD ที่กำลังหมุนอยู่มีหัวอ่านที่ลอยอยู่เหนือจานบางมาก แรงกระแทกเพียงเล็กน้อยก็ทำให้หัวอ่านขูดพื้นผิวจานได้ทันที และความเสียหายแบบนี้มักไม่แสดงอาการทันที แต่จะค่อยๆ ปรากฏออกมาในสัปดาห์หรือเดือนถัดไป
Seagate One Touch 5TB มี rating 4.9 และขายเยอะ (145 sold) — HDD external ที่ใช้นานและต้องดูแลตามที่บทความสอน
ดูสินค้าถ้า HDD เริ่มมีอาการ ต้องทำอะไรก่อน
เมื่อสังเกตเห็นสัญญาณแล้ว ลำดับการทำสิ่งต่อไปสำคัญมาก ทำผิดลำดับอาจทำให้ข้อมูลหายถาวรได้
ลำดับที่ถูกต้องเมื่อ HDD เริ่มมีอาการ
สิ่งที่ต้องทำมีลำดับชัดเจน อย่าสลับขั้นตอนเด็ดขาด
- ขั้นแรก: backup ข้อมูลออกก่อนทุกอย่าง คัดลอกไฟล์สำคัญออกไปยังที่อื่นก่อน แม้จะช้าหรือค้างบ้างก็ยังดีกว่าไม่มีเลย
- ขั้นสอง: อ่านค่า S.M.A.R.T. ดูความรุนแรง เปิด CrystalDiskInfo เพื่อดูว่าอาการหนักแค่ไหน ถ้าค่า Reallocated Sectors เพิ่มเร็วมาก ให้เร่ง backup โดยไม่รอ
- ขั้นสาม: ค่อยสแกนหรือซ่อมหลัง backup เสร็จแล้วเท่านั้น การรัน chkdsk หรือโปรแกรมซ่อม sector ก่อน backup อาจทำให้ข้อมูลในเซกเตอร์ที่เสียหายหายถาวร
สิ่งที่ห้ามทำโดยเด็ดขาดคือการฟอร์แมต HDD ที่มีอาการเพื่อหวังว่าจะแก้ปัญหา นั่นคือการลบข้อมูลทั้งหมดโดยไม่มีการรับประกันว่า HDD จะกลับมาใช้ได้ปกติ ถ้าอาการหนักมากและ backup เองไม่ได้ ควรพาไปให้ผู้เชี่ยวชาญดูก่อนตัดสินใจทำอะไรเพิ่ม
อุปกรณ์ backup ที่ควรมีคู่กับ HDD External
หลักการที่ใช้งานได้จริงคือ "ข้อมูลสำคัญต้องมีอย่างน้อยสองที่เสมอ" ไม่ใช่เพราะ HDD ไม่ดี แต่เพราะไม่มีอุปกรณ์จัดเก็บข้อมูลชิ้นใดในโลกที่ไม่มีวันพัง
สำหรับไฟล์งานที่สำคัญมากและขนาดไม่ใหญ่ cloud storage เป็นตัวเลือกที่ backup อัตโนมัติได้โดยไม่ต้องคิด ส่วนไฟล์ขนาดใหญ่อย่างวิดีโอหรือโปรเจกต์ต่างๆ ที่ไม่อยากเสี่ยง การมี HDD ตัวที่สองไว้ backup ซ้ำอีกชั้นเป็นวิธีที่คุ้มกว่าการกู้ข้อมูลทีหลังมาก ค่ากู้ข้อมูลจาก HDD ที่พังหนักอาจสูงกว่าราคา HDD ใหม่หลายเท่า
WD Element 1TB USB 3.0 rating 4.97 ขายเยอะ (17 sold) — HDD external ที่ต้องดูแลเพื่อให้ใช้ได้นาน ราคาสมควร
ดูสินค้าถ้า HDD เก่าที่มีอาการแต่ยังพอเปิดได้ และต้องการย้ายข้อมูลออก กล่อง HDD ภายนอกที่จ่ายไฟเสถียรช่วยได้ในบางเคส โดยเฉพาะเมื่อสายเดิมหรือกล่องเดิมเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา
Hoco HB46 กล่องใส่ HDD 2.5" USB 3.0 rating 4.95 — ช่วยให้ HDD เก่าที่มีอาการยังใช้ได้ต่อ ถ้าต้องเก็บข้อมูลออก
ดูสินค้าเมื่อ backup ข้อมูลออกมาได้แล้ว ก็ถึงเวลาตัดสินใจว่าจะเก็บ HDD ตัวเก่าไว้ใช้งานต่อหรือเปลี่ยนใหม่ ถ้าค่า S.M.A.R.T. ขึ้น Caution และ Reallocated Sectors เริ่มมีค่า การเปลี่ยนตัวใหม่ก่อนที่มันจะพังสนิทเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าการรอดูอาการต่อไป
Seagate Expansion 1TB/2TB ราคาถูก (449 บาท) rating 4.47 ขายเยอะ (47 sold) — ตัวเลือกระดับกลางสำหรับผู้ที่เริ่มต้นดูแล HDD
ดูสินค้าอ่านเพิ่มเติม: nas hdd vs ssd